Programma's Voortgezet Onderwijs

Wij bieden programma's aan zowel voor de onderbouw als de bovenbouw van het voortgezet onderwijs.
Onze standaard lesprogramma’s duren 90-120 minuten.

Gedurende de openingstijden van het museum hebben leerlingen de gelegenheid zelfstandig (onderzoeks)opdrachten uit te voeren.
Ook denken wij graag mee bij het opstellen van opdrachten die passen in uw projecten of lesprogramma’s.

Raadpleeg voor praktische informatie de pagina Informatie en Tarieven.

Programma's onderbouw

De lesprogramma’s beginnen met een inleidende presentatie. Daarna splitsen we op in kleinere groepen voor praktische onderdelen. Deze groepen wisselen steeds, zodat iedereen alle onderdelen van het programma kan volgen.

Programma's bovenbouw

Deze programma's zijn gericht op de bovenbouw havo en vwo en sluiten aan bij de examenstof havo en vwo, domein C: Aarde.


Onderbouwprogramma's:

Het Gooi, ijstijden, stuwwallen en zandverstuivingen

doelgroep: VO onderbouw

Het landschap In het Gooi is grotendeels gevormd tijdens de laatste twee ijstijden. Tijdens de voorlaatste ijstijd, de Saale-ijstijd, zijn de heuvels gevormd door grote gletsjers, die de ondergrond in stuwwallen hebben opgeduwd. Op veel plaatsen zijn grote zwerfstenen te vinden, die in deze tijd door het ijs uit Scandinavië zijn meegenomen.
Na de Saale-ijstijd volgde een korte warmere periode waarin het klimaat vergelijkbaar was met onze huidige tijd. Daarna brak tijdens de Weichsel-ijstijd opnieuw een koude periode aan. Het ijs bereikte ditmaal ons land niet, maar er heerste hier het barre klimaat van een poolwoestijn. De dekzanden en zandverstuivingen vertellen het verhaal van deze laatste ijstijd. Onder die extreme condities zijn ook de karakteristieke windkanters gevormd; stenen die door de wind zijn gezandstraald. In iets warmere perioden leefden mammoeten, oerossen, rendieren en holenberen. Ook zijn er resten gevonden van vroege bewoning door Neanderthalers, een vroege menssoort.
Vanaf ongeveer 10.000 jaar geleden begon het Holoceen, de warmere tijd, waarin we nu nog steeds leven. Urnenvelden en grafheuvels uit de Bronstijd wijzen erop dat het Gooi toen al door de moderne mens bewoond werd.

In dit lesprogramma beginnen we met een inleidende presentatie. Daarna bekijken we de vaste museumtentoonstelling ‘Goois verleden’ met o.a. een maquette waarop de heuvelrug die het Gooi vormt te zien is. Ook de zwerfkeien komen aan bod. We bekijken gesteenten die we nu nog op de Zuiderheide kunnen vinden. Als het weer het toelaat kunnen we de zwerfstenen in de stenentuin van het museum bekijken.

Naar boven

De kringloop van gesteenten (gesteentecyclus)

doelgroep: VO onderbouw

Gesteenten worden ingedeeld in drie hoofdgroepen: stollingsgesteenten, sedimentgesteenten en metamorfe gesteenten. In deze lesmodule gaan we een aantal belangrijke gesteenten goed bekijken, zodat we ze kunnen herkennen en we leren hoe ze zijn gevormd. Daarbij komen belangrijke geologische processen aan de orde, zoals platentektoniek, vulkanisme, sedimentatie en gebergtevorming. Tenslotte leggen we uit wat de kringloop van gesteenten (gesteentecyclus) is, waarbij het accent ligt op de relatie tussen gesteenten uit de verschillende hoofdgroepen en geologische processen.

In dit programma beginnen we met een inleidende presentatie voor de hele groep. Daarna splitsen we op in kleinere groepen. We doen een gesteentepracticum, bekijken we de stenencollectie van het museum en gaan onderzoeken welke mineralen bij verschillende stenen horen.

Naar boven

De tijdlijn van het leven

doelgroep: VO onderbouw

In dit lesprogramma behandelen we de ontwikkeling van het leven op Aarde. Wat is leven eigenlijk volgens biologen? Wanneer is het leven op Aarde begonnen en wat zijn de oudste levensvormen die we kennen? We gaan in op de explosie van nieuwe levensvormen, die 542 miljoen jaar geleden plaats vond en volgen op hoofdlijnen de ontwikkeling van het leven tijdens de verschillende geologische tijdvakken daarna. Aanpassing van levensvormen aan veranderingen in de aardse leefomgeving zijn daarbij belangrijk. Maar ook rampen die voor massaal uitsterven zorgden, hebben de ontwikkeling van het leven sterk beïnvloed.

Dit lesprogramma begint met een presentatie waarin ‘de tijdlijn van het leven’ aan de orde komt. Tijdens het praktische deel doen de leerlingen een fossielpracticum en bekijken ze de museumcollectie, die met fossielen en diorama’s een overzicht geeft over de ontwikkeling van het leven.
In onze wisseltentoonstelling besteden we speciale aandacht voor het massale uitsterven dat 66 miljoen jaar geleden een einde maakte aan de heerschappij van de dinosauriërs, maar daarmee ook enorme kansen bood aan de zoogdieren en uiteindelijk ook de mens.

Naar boven

Spelen met energie

doelgroep: VO onderbouw

Het energieprobleem is actueel. De leerlingen maken kennis met windenergie, zonne-energie en aardwarmte. We bieden een attractief programma aan met een interactieve quiz voor de hele groep. Daarna experimenteren de leerlingen zelf met deze energievormen.

Per groep van maximaal vijf leerlingen wordt een testopstelling gebouwd.
Daarna voeren de leerlingen opdrachten uit, noteren de resultaten, en trekken conclusies.
Er komen vragen aan de orde als:

  • Wat is de invloed van de vorm van een molenblad op het presteren van een windmolen? Is er verschil bij plaatsing van de windmolen in al of niet bebouwd gebied.
  • De ondergrond is warm. Hoe transporteren we die warmte naar onze huizen? Hoe werkt een warmtewisselaar?
  • Wat is de optimale plaatsing van een zonnepaneel, rekening houdend met de variërende zonnestand gedurende een dag en de jaargetijden?
De resultaten worden na afloop mondeling en groepsgewijs gepresenteerd aan de andere groepen.

Naar boven

Archeologie

doelgroep: VO onderbouw

Welke voorbereidingen moet de archeoloog treffen voordat hij aan de slag kan? Wat zijn de benodigde materialen en wat de hulpmiddelen bij het determineren van zijn vondsten?

Na een presentatie van archeologisch onderzoek in Nederland, doen de leerlingen zelf opgravingen, meten secuur het terrein op, maken vondsten schoon. Daarna determineren ze hun vondsten, botten van dieren uit de ijstijd, of archeologisch materiaal uit Noord-Holland. Dit wordt nauwkeurig vastgelegd op papier.
Er kan daarna gewerkt worden met replica's van boren uit de steentijd, en er is een rondleiding in de vaste museumtentoonstelling “Goois Verleden”.

Naar boven

Bovenbouwprogramma's:

Practicum gesteenten

doelgroep: bovenbouw havo en vwo Aardrijkskunde

In dit gesteentepracticum bekijken de leerlingen handstukken van een aantal stollingsgesteenten, sedimentgesteenten en metamorfe gesteenten en leren zo de belangrijkste gesteenten te herkennen.
We bespreken in deze les ook de geologische processen (platentektoniek, vulkanisme, sedimentatie en gebergtevorming/metamorfose) die belangrijk zijn bij de vorming van gesteenten. Ook komt de gesteentecyclus aan de orde, waarbij het accent ligt op de relatie tussen gesteenten uit de verschillende hoofdgroepen en geologische processen.

In verband met het beschikbare practicummateriaal is 24 leerlingen de maximale groepsgrootte voor het practicum. Als de school met een groter aantal wil leerlingen komen is nader overleg met het museum noodzakelijk. In dat geval kan de groep in tweeën worden gedeeld. De ene groep volgt dan het gesteentepracticum; de andere groep bekijkt in die tijd de museumcollectie aan de hand van een eigen opdracht. Daarna wisselen de groepen. De eigen opdracht kan door de school zelf worden opgesteld, indien gewenst in overleg met het museum.

Naar boven

De aarde in beweging

doelgroep: bovenbouw havo en vwo Aardrijkskunde

Endogene geologische processen worden aangedreven door de interne warmte van de aarde.
De lesmodule 'De aarde in beweging' behandelt de endogene processen van de aarde, die samenhangen met de platentektoniek. De module geeft een inleiding in de theorie van de platentektoniek.
Processen bij plaatgrenzen spelen een belangrijke rol bij vulkanisme, aardbevingen en gebergtevorming. We gaan in op vulkanisme bij seafloor spreading en subductie (IJsland, Andes) en bij hot spots (Hawaii). Ook behandelen we hoe aardbevingen ontstaan bij subductiezones (Chili) en bij transformgrenzen (San Andreasbreuk in Californië). Tenslotte besteden we aandacht aan de relatie tussen gebergtevorming en metamorfose en aan grote breuk- en slenksystemen in de aardkorst, zoals het Oost-Afrikaanse Slenksysteem.
Bij het programma hoort een gesteentepracticum, gericht op de kringloop van gesteenten.

Dit lesprogramma kan ook worden gevolgd in combinatie met ‘Exogene processen en Kringlopen’.
Deze module biedt ondersteuning bij de NLT-module ‘De bewegende aarde’.

Naar boven

Exogene processen en kringlopen

doelgroep: bovenbouw havo en vwo Aardrijkskunde

Exogene geologische processen worden aangedreven door de energie van de zon.
Deze lesmodule gaat in op de geologische processen en kringlopen aan het aardoppervlak en de wijze waarop deze de vorming en veranderingen van het aardoppervlak veroorzaken.
We bespreken de hydrologische kringloop. Daarna komen processen als verwering, erosie, transport van materiaal en sedimentatie aan de orde. Tenslotte vergelijken we exogene processen in de gematigde en de aride zone. Ook de interactie tussen endogene en exogene processen komt aan de orde, met name met betrekking tot de gesteentekringloop.
Bij het programma hoort ook een gesteentepracticum, gericht op de kringloop van gesteenten.

Dit lesprogramma kan ook worden gevolgd in combinatie met ‘De Aarde in beweging’.
Deze module biedt ondersteuning bij de NLT-module ‘De bewegende aarde’.

Naar boven

De silicakringloop

doelgroep: bovenbouw havo en vwo

Gesteenten zijn voor het overgrote deel opgebouwd uit silicaten, verbindingen met het element silicium. Wat is silicium ? Wat is het belang van silicium in gesteentevormende mineralen ? Hoe komt silicium vrij uit vast gesteente?
In deze les bespreken we de gesteentecyclus, de voortdurende kringloop van gesteentevormend materiaal op locale en globale schaal. Wat is de rol van verwering, transport en sedimentatie in de silicakringloop (sedimentgesteenten). Hoe gedragen siliciumverbindingen zich wanneer gesteenten worden begraven op grote diepte (metamorfe gesteenten) en hoe komen zij weer aan het oppervlak van de Aarde bij vulkanisme, gebergtevorming, opheffing en erosie?
Ook de uitwisseling van silicium met levende organismen is een belangrijk onderdeel van de siliciumkringloop. Silicium wordt opgenomen door grassen en dat heeft effect op de evolutie van paarden. In het mariene milieu is de evolutie van baleinwalvissen in het Tertiair direct gekoppeld aan het succes van ééncellige kiezelwieren (diatomeeën).
Bij het programma hoort ook een gesteentepracticum en een bezoek aan de collectie gesteenten en mineralen van het museum.

Deze module biedt ondersteuning bij de NLT-module ‘Aarde in Evolutie’.

Naar boven

Klimaatverandering in historisch perspectief

doelgroep: bovenbouw havo en vwo

Een presentatie geeft inzicht in het klimaat van heden en verleden. Wat hebben we geleerd van het verleden? Twee klimaatfactoren en mogelijke kantelpunten voor de toekomst worden behandeld. Wat kunnen we doen aan de huidige opwarming?

Naast de presentatie worden 3 doe-modules aangeboden waarin de volgende onderwerpen aan bod komen:

  • De benoeming van geologische, biologische en anorganisch chemische processen die binnen de koolstofcyclus van belang zijn voor het ontstaan van een zevental koolstof houdende reservoirs.
  • De uitvoering van een laboratoriumexperiment waarbij de chemische verwering van olivijn met CO2 centraal staat.
  • De klimaatverandering zoals deze in het Gooi gedurende de recente ijstijden is ervaren.

Naar boven

Contact

Voor meer informatie, neem contact op met:

Mevr. C. Goubitz
Telefoon: 035 - 6834232
E-mail: